Sistem GlobalÇin Seyahati Değerlendirmesi

Giriş

Dört gece, beş gün, dört şehir ve 12 toplantı. Sistem Global olarak Guangzhou, Shenzhen, Beijing ve Shanghai’da oldukça yoğun bir program gerçekleştirdik. Bu seyahatten geriye yalnız kartvizitler ve toplantı notları kalmadı. Üretim, teknoloji, sermaye ve kamunun nasıl aynı hedef etrafında çalışabildiğini; Çinli orta ölçekli şirketlerin yeni bir küreselleşme dönemine girdiğini; gelişen yapay zeka ve teknolojinin pek çok yeni iş birliği sahası yarattığını; Türkiye açısından da önemli fakat henüz yeterince değerlendirilmemiş çok sayıda fırsat bulunduğunu gördük.

Çin’de bizi en çok etkileyen unsur yalnız ölçek değildi. Her yer ve birçok ilişki üretmek üzerine tasarlanmıştı. Şirketler yaptıkları işi ciddiye alıyor; teknolojinin üretimi nasıl değiştirdiğini ve bu değişimin önemli aktörlerinden biri olduklarını biliyor. Çin 2025’te yüzde 5 büyüdü; sanayi katma değeri yüzde 5,8 arttı. “Yeni ekonomi” olarak tanımlanan alanlar GSYH’nin yüzde 18,39’una ulaştı. Sahadaki enerji rakamlarla eşleşiyor.

Shenzhen çoğu zaman Silikon Vadisi’ne benzetiliyor. Bizce benzetme eksik kalıyor. Burada teknoloji şirketleriyle üretim kapasitesi aynı kümede, birbirini sürekli besleyen bir döngü içinde. Üretimin ihtiyacı teknolojiyi hızlandırıyor; teknoloji de üretimin hızını ve niteliğini değiştiriyor. Guangzhou, Shenzhen ve Hong-Kong hattı bu nedenle mutlaka görülmesi ve yakından analiz edilmesi gereken bir ekosistem.

Çin’in büyük şirketleri uzun süredir dünyaya açılıyor. Şimdi orta segment üretici ve teknoloji şirketlerinde de aynı yönelim güçleniyor, hayatta kalmak ve büyümek için yeni coğrafyalara ve iş birliklerine ihtiyaç duyuyorlar. Bizim “kaslı KOBİ” dediğimiz; üretim kabiliyeti, teknoloji birikimi ve ölçek potansiyeli bulunan bu şirketler yeni pazarlar, ortaklar ve dağıtım merkezleri arıyor. Bizim değerlendirmemiz, Türk firmaların ortak üretim, ürün geliştirme ve yakın coğrafyalara erişim için doğru iş ortakları olabilecekleri, birlikte katma değer üretilebileceği yönünde.

3.1. Neden şimdi Türkiye

Çin’de yoğun iç rekabet ve kapasite baskısı şirketleri dış pazarlara iterken, Avrupa ve ABD’de yükselen ticaret engelleri yeni üretim ve dağıtım merkezlerinin değerini artırıyor. Türkiye burada yalnız coğrafi konumuyla değil; sanayi tabanı, nitelikli tedarikçileri, lojistik bağlantıları ve AB Gümrük Birliği ilişkisiyle öne çıkıyor. Elbette AB erişimi otomatik değil; menşei, ortak üretim, yeterli dönüşüm ve ürün standartları doğru tasarlanmalı. Fakat bu şartlar baştan yönetildiğinde Türkiye Çin ile iş birliği açısından da güçlü bir bölgesel merkez olabilir.

Otomotivde BYD ve Chery etrafında oluşan yatırım ve tedarikçi gündemi, fırsatın tek bir büyük fabrikadan ibaret olmadığını gösteriyor. Asıl değer, bu yatırımların çevresinde oluşabilecek tedarikçi, yazılım, mühendislik, lojistik ve kurumsal hizmet ekosisteminde ortaya çıkıyor. Orta Koridor boyunca artan yük ve bağlantı ihtiyacı da üreticilerin yanında lojistik şirketlerini ayrı bir hedef kitle haline getiriyor.

En dikkat çekici gözlemlerimizden biri ise Türkiye’nin Çin iş dünyasında, sahip olduğu potansiyele kıyasla henüz yeterince görünür bir konumda olmamasıydı. Türkiye’den çok sayıda heyet Çin’e gidiyor, ancak etkilerinin Çin kadar büyük bir ülke açısından sınırlı kaldığını gördük. “Türkiye’de birlikte üretelim, birlikte teknoloji geliştirelim ve bölgeye birlikte açılalım” mesajının sahada daha güçlü ve sistematik biçimde karşılık bulabileceğini düşünüyoruz. Bu alan, Türkiye açısından geliştirilmesi gereken önemli bir potansiyel; erken ve sistemli hareket edecek kurumlar için ise önemli bir fırsat.

Ziyaret ettiğimiz bölgelerde rahatsız edici veya günlük hayatı baskılayan bir kamu etkisiyle karşılaşmadık. Belki de buna karşılık yatırım, fonlar, teknolojik gelişim ve şirketlerin dünyaya açılması gibi alanlarda hedef veren, yönlendiren ve destekleyen güçlü bir kamu aklı hissediliyordu. Teknoloji ve AI odaklı kalkınmada devletin yalnız düzenleyen değil, hedef koyan, aktörleri birleştiren ve sonucu ölçen bir yerde konumlandığında, hızlı ve etkin sonuçlara ulaşıldığını da deneyimledik.

Seyahatte teknoloji şirketleri, yatırım ve hızlandırma yapıları, yapay zekâ ve iş birliği dernekleri, hukuk ve kurumsal hizmet ağlarıyla görüştük. Şimdi amacımız bu ilişkileri toplantı notu olarak bırakmamak. Çinli şirketlerin Türkiye’ye girişini şirket kuruluşundan muhasebe ve bordroya, çalışma izninden vergi ve uyuma, ortak üretimden teşvik ve finansmana kadar destekleyecek; Çince iletişim, hızlı geri dönüş ve dijital erişim esaslarıyla çalışacak bir Çin Masası üzerinde çalışıyoruz. Benzer şekilde ülkemizdeki firmaların da Çin pazarına açılabilmeleri için, orada ihtiyaç duyabilecekleri doğru yerel bağlantıları kuruyoruz.

İkinci hattımız teknoloji. Çinli temel AI şirketleri, uygulama geliştiricileri, hızlandırıcılar ve sektör ağlarıyla, Sistem Global’in ve ACM’nin servis süreçlerini dönüştürecek ortak ürünler geliştirme imkânını araştırıyoruz.

Üçüncü hattımız ise Çinli şirketler, fonlar ve Türk şirketleri arasında ortak üretim, teknoloji ve sermaye köprüsü kurmak. Terminal İstanbul gibi çok önemli yatırımlar, seçilmiş üniversiteler ve sektör dernekleriyle kurulacak bağlantılar yapay zeka odağında şekillenen teknolojilerin Türkiye’de geliştirilmesi ve bölgeye açılmasını hızlandırabilir.

Yeni analizle hedefimizi biraz daha somutlaştırdık: EV ve otomotiv tedarik zinciri ile lojistik ve nakliye ekosistemi ilk hedef segmentlerimiz arasında olacak. Enerji ekipman ve mühendislik şirketlerini ise bugünden kaynak ayıracağımız bir satış hattı olarak değil, izlenecek stratejik radar olarak görüyoruz. Sürdürülebilirlik alanında Çin’in yaptığı yatırımlar ve geliştirdiği teknolojiler de yine takip edilmesi gereken bir alan olarak notlarımıza girdi. Son olarak da yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi ve uygulanması alanında hızlıca atılması gereken çok adım var.

• Shanghai ve Shenzhen’de düzenli ilişki programı oluşturmak.
• Çinli orta ölçekli şirketler için Türkiye ve bölgeye giriş paketi hazırlamak.
• Türkiye’deki firmalarımızın Çin pazarına açılmaları için gerekli destek mekanizmalarını kurmak.
• EV ve otomotiv tedarik zinciri için hedef şirket ve tedarikçi haritası çıkarmak.
• AI ve iş birliği dernekleri ve firmalarıyla kurumsal bağları derinleştirmek.
• Türk sektör dernekleriyle Çin şirketlerini proje bazında eşleştirmek.
• Çinli fonlar ve finans kuruluşlarıyla ortak üretim finansmanı üzerinde çalışmak.
• Türkiye’deki teknoparkları ve üniversiteleri Çin teknoloji ağıyla daha etkin buluşturmak.
• Çin ve Türkiye’de karşılıklı yatırım, teknoloji ve şirketleşme webinarları düzenlemek; ardından somut sektör eşleştirmeleri ve iş heyetleri oluşturmak.
• Karşılıklı iş heyeti organizasyonlarıyla karşılıklı iş birliklerine yönelik farkındalığı arttırmak

Bu seyahatten dönerken taşıdığımız en güçlü duygu hayranlıktan çok sorumluluktu. Türkiye’nin Çin’le kurabileceği ilişki, bugüne kadarki alım satım düzeninin çok ötesinde potansiyel arz ediyor. Bunun için daha fazla gitmek, daha fazla dinlemek, doğru ortakları seçmek, somut projeler hazırlamak ve ilişkileri istikrarlı biçimde takip etmek gerekiyor. Sistem Global olarak bu köprünün şirket, teknoloji, yatırım ve insan boyutlarında kurulması için çalışacağız. Bu köprünün tasarımında, inşasında ve yönetiminde “biz de varız” diyen şirketleri, kamu kurumlarını, üniversiteleri, sivil toplum kuruluşlarını ve ilgili tüm yapıları ortak projeler geliştirmeye davet ediyoruz.